Een nieuwe studie gepubliceerd in Science levert overtuigend bewijs dat Kanzi, een overleden bonobo die bekend staat om zijn geavanceerde communicatieve vaardigheden, het concept van pretentie begreep: het vermogen om denkbeeldige scenario’s te begrijpen en eraan deel te nemen. De bevindingen suggereren dat het vermogen tot abstract denken en verbeelding niet exclusief is voor mensen, wat vragen oproept over de cognitie van dieren en de aard van bewustzijn.
Kanzi’s doorbraak: testen alsof met sap en druiven
Het onderzoek, geleid door Amalia Bastos, bouwde voort op klassieke ontwikkelingspsychologische experimenten die bij menselijke kinderen werden gebruikt. Onderzoekers presenteerden Kanzi transparante kopjes, een lege kan en vruchtensap. Vervolgens * deden ze alsof * ze sap in de kopjes schonken, waarbij ze er één “uitgootten” voordat ze aan de bonobo vroegen waar het sap was.
Kanzi wees consequent naar de beker die nog steeds sap leek te bevatten, waarmee hij aantoonde dat hij begreep dat de actie niet echt was. Het experiment werd herhaald met zogenaamde ‘druiven’, wat vergelijkbare resultaten opleverde. Toen Kanzi de keuze kreeg tussen echt en nepsap, gaf Kanzi voorspelbaar de voorkeur aan de echte drank, hoewel dit zijn begrip van het schijnscenario niet tenietdoet.
Waarom dit ertoe doet: het menselijke exceptionisme voorbij
Decennia lang heeft de cognitieve wetenschap zich grotendeels geconcentreerd op het menselijk intellect als maatstaf. Deze studie betwist die veronderstelling. Kanzi’s vermogen om met pretenties om te gaan suggereert dat de mentale processen die de verbeelding ondersteunen mogelijk wijdverspreider zijn in het dierenrijk dan eerder werd aangenomen.
Dit heeft bredere implicaties : als bonobo’s pretenties kunnen begrijpen, roept dit vragen op over de cognitieve vermogens van andere soorten, vooral die met complexe sociale structuren. Waarom evolueerde dit vermogen bij bonobo’s? Heeft het te maken met hun sociale interacties, het oplossen van problemen of iets heel anders?
Scepticisme en toekomstig onderzoek
Niet alle wetenschappers zijn overtuigd. Daniel Povinelli, een biologieprofessor, stelt dat Kanzi eenvoudigweg menselijke aanwijzingen heeft gevolgd zonder noodzakelijkerwijs het onderliggende concept van pretentie te begrijpen. Hij suggereert dat de bonobo mogelijk reageerde op de acties van de onderzoekers en niet op het denkbeeldige scenario zelf.
Ondanks dit scepticisme ondersteunen de bevindingen anekdotisch bewijs van soortgelijk gedrag bij andere apen. Er is waargenomen dat vrouwelijke chimpansees stokken droegen alsof ze baby’s waren, en chimpansees in gevangenschap hebben het spelen met onzichtbare voorwerpen nagebootst. Het onderzoek onderstreept de noodzaak van verder onderzoek naar de cognitie van dieren, vooral nu Kanzi – het onderwerp van deze studie – niet meer leeft om deel te nemen.
De auteurs van het onderzoek hopen dat deze resultaten zullen inspireren tot grotere inspanningen voor het behoud van bonobo’s, een bedreigde diersoort, en een breder onderzoek naar de verbeelding van dieren zullen stimuleren. Het vermogen om onderscheid te maken tussen realiteit en schijn kan slechts een stukje zijn van een grotere puzzel rond dierlijke intelligentie.
