De krantenkoppen waren wreed. De universiteit was dood. Verbrand het diploma. Vergeet het vierjarenplan. Toen kwam COVID-19, waardoor de reeds aan de gang zijnde verschuiving van het hoger onderwijs versneld werd.
Ik snap het. Echt. Het collegegeld is astronomisch. De schuld is reëel.
AI veranderde het spel opnieuw. Routinematig cognitief werk? Weg. Het wervingspatroon veranderde van de ene op de andere dag. Uit een Gallup-onderzoek uit 2023 blijkt dat het AI-gebruik onder Amerikaanse werknemers 21% bedraagt. In 2025 was dit gestegen naar 40%. Bijna verdubbeld in twee jaar tijd.
De logica lijkt correct: als machines kunnen schrijven, coderen en analyseren, waarom zouden we dan vier jaar en zes cijfers besteden aan het leren doen wat een algoritme beter kan?
Gegevens zijn het daar niet mee eens. Het leven is rommeliger dan de krantenkoppen.
Zeker pas afgestudeerden hebben te maken met een krappere arbeidsmarkt. Maar ze verslaan nog steeds niet-afgestudeerden op het gebied van aanwerving, salaris en veerkracht. Het Education Pays 2026 Report van het College Board legt het uit.
Hier is het ding.
Het gaat niet alleen om de baan op instapniveau. Het gaat om de troef die de economie feitelijk beloont: het vermogen om na te denken. Kritisch denken. In het bijzonder het vermogen om AI te begrijpen, zodat je het ethisch gebruik ervan kunt vormgeven in plaats van je er alleen maar aan te onderwerpen.
De loonkloof? Het is kleiner geworden. De Federal Reserve en diverse economen bevestigen dit. Maar de stabiliteit blijft hoger voor afgestudeerden. De St. Louis Fed merkte op dat werknemers met alleen een middelbareschooldiploma tussen 2000 en 2025 te maken kregen met een werkloosheidspercentage dat 2,3 punten hoger was dan dat van houders van een bachelordiploma.
Het lijkt een statistische nuance. Kijk dichterbij.
Uit gegevens van Goldman Sachs uit 2025 bleek dat de werkloosheid onder jonge werknemers zonder opleiding rond de 7% schommelde. De cijfers zaten rond de 4,6%. Dat verschil van 2,4 punten vertaalt zich naar miljoenen mensen in een grote economie. Banen die ze kunnen behouden of vinden.
Critici fixeren zich op onmiddellijke plaatsing. Ze missen het punt volledig.
College is geen handelsschool. Dat kan niet zo zijn. Vaardigheden vervallen nu in stappen van vijf jaar. Hele industrieën verdwijnen. Banen waar studenten vandaag op solliciteren, zullen na hun afstuderen niet meer bestaan.
Wat duurt? Het vermogen van de geest om zich aan te passen.
Informatie analyseren. Nieuwe problemen oplossen. Helder communiceren. Leren hoe te leren. Deze vaardigheden reizen door tech-stacks en marktcrashes.
Western Governors University heeft ruim 3.000 werkgevers ondervraagd. Hun oordeel: werkgevers waarderen kritisch denken en nuance omdat machines daar slecht in zijn. McKinsey is het daarmee eens. “Menselijke vaardigheden zullen belangrijker worden.” Technische specificaties rotten. Het vermogen om informatie te verwerken niet.
Dit is de reden waarom afgestudeerden recessies beter doorstaan. Historische gegevens bevestigen dit. Tijdens recessies biedt het hoger onderwijs een buffer. In 2024 toonde het Bureau of Labor Statistics 2,5% werkloosheid aan voor houders van een diploma, tegenover 4,3% voor HS-diploma’s en 6,1% zonder diploma’s.
Zeker. Kosten zijn belangrijk.
Er is niets nobels aan het verdrinken in schulden voor een diploma met een lage marktvraag. Het is verstandig om het pad in vraag te stellen als de ROI er somber uitziet of als het doel vaag is.
Maar studeren terugbrengen tot een simpele transactie? Dat is kortzichtig. Er bestaat financiële hulp. Openbare scholen bieden enorme waarde. Stadsscholen zijn uitstekende opties.
Het doel is geen gegarandeerd succes. Niets biedt die garantie.
Het doel is intellectuele onafhankelijkheid.
Het vermogen om snel te synthetiseren. Om te draaien wanneer het algoritme verandert.
Wie is eigenaar van de toekomst?
Niet de persoon met de meest statische kennis. Het is de leerling. Degene die zich blijft aanpassen. De universiteit blijft, tenminste als het een goede universiteit is, de beste fabriek voor die gewoonte.
Gezondere levens volgen. Hogere burgerparticipatie. Beter afstemmen op jouw werkelijke talenten. De voordelen spatten ervan af. Aan gezinnen. Aan generaties.
De wiskunde houdt stand.
Is het de strijd waard?
Gebruikelijk. Ja.
Vooral als je bedenkt dat het alternatief is dat je de toekomst volledig overlaat aan mensen die nooit hebben geleerd hoe ze de machines in twijfel moeten trekken.
