Nieuw genetisch onderzoek van een 5500 jaar oude begraafplaats in Zweden herschrijft ons begrip van familiestructuren uit het stenen tijdperk. Onderzoekers hebben ontdekt dat individuen die samen begraven werden, niet altijd de nauwste verwanten waren; in plaats daarvan waren velen tweede- of derdegraads verwanten, wat wijst op een bewuste erkenning van bredere familiebanden. Deze bevinding betwist de veronderstelling dat oude begrafenissen in de eerste plaats de directe familie eerden, wat duidt op een complexere sociale organisatie dan eerder werd gedacht.
Voorbij directe verwantschap
De studie, uitgevoerd door wetenschappers van de Universiteit van Uppsala en gepubliceerd in Proceedings of the Royal Society B Biological Sciences, analyseerde DNA uit vier graven in het archeologische complex Ajvide op het Zweedse eiland Gotland. Deze regio was de thuisbasis van jager-verzamelaarsculturen, terwijl de landbouw zich over een groot deel van Europa verspreidde.
Genetische analyse bracht verrassende relaties aan het licht:
- Eén graf bevatte een jonge vrouw, een vierjarig kind en een peuter. De kinderen waren volle broers en zussen, maar de vrouw was waarschijnlijk hun tante of halfzus.
- In een ander graf lag een jong meisje naast het stoffelijk overschot van haar volwassen vader, die daarheen was verplaatst vanaf een andere locatie.
- In twee andere graven waren familieleden in de derde graad aanwezig, zoals neven en nichten of oudtantes.
Deze regelingen suggereren dat mensen in deze cultuur zorgvuldig de afstamming buiten het kerngezin volgden – een bevinding die de interpretaties van de samenleving in het stenen tijdperk zou kunnen hervormen.
Waarom dit ertoe doet: uitdagende aannames over oude sociale structuren
Decennia lang hebben archeologen aangenomen dat oude begrafenispraktijken prioriteit gaven aan de directe familie. De site van Ajvide laat een genuanceerder beeld zien. Het feit dat deze jager-verzamelaars relaties erkenden en respecteerden die verder reikten dan ouders, kinderen en broers en zussen, suggereert een samenleving waarin uitgebreide verwantschap een belangrijke rol speelde in de sociale cohesie.
Deze ontdekking roept ook nieuwe vragen op: was deze opzettelijke regeling een manier om de banden tussen verre familieleden te versterken? Weerspiegelde dit een complex systeem van erfenissen of sociale verplichtingen? Verder onderzoek kan uitwijzen of dit patroon uniek was voor de Ajvide-cultuur of representatief was voor bredere praktijken uit het stenen tijdperk.
Toekomstig onderzoek en het behoud van eeuwenoude kennis
Het team is van plan hun onderzoek uit te breiden naar de overblijfselen van meer dan 70 personen van dezelfde locatie. Deze interdisciplinaire aanpak heeft tot doel meer details te ontdekken over de levens, begrafenisgewoonten en sociale structuren van deze oude jager-verzamelaars. Omdat studies naar verwantschap in archeologische culturen zeldzaam zijn, voegt elke ontdekking een onschatbaar inzicht toe in de manier waarop onze voorouders leefden en met elkaar omgingen.
“Omdat het ongebruikelijk is dat dit soort jager-verzamelaarsgraven bewaard blijven, zijn onderzoeken naar verwantschap in archeologische jager-verzamelaarsculturen schaars en doorgaans beperkt van omvang”, legt Tiina Mattila, een populatiegeneticus, uit.
Het behoud van deze oude begraafplaatsen biedt een uniek venster op het verleden en helpt ons de evoluerende complexiteit van de menselijke sociale organisatie te begrijpen.
