Het meest gebruikte herbicide ter wereld, glyfosaat – bij consumenten bekend als Roundup – staat centraal in het escalerende debat. Een recent uitvoerend bevel van president Trump om de productie van glyfosaat te verhogen heeft de ‘Make America Healthy Again’ (MAHA)-beweging gebroken, waarbij figuren als Robert F. Kennedy jr. tegenover opkomende stemmen staan die zich zorgen maken over de toxiciteit ervan. Dit dispuut is niet nieuw, maar de politieke dimensie onderstreept waarom dit ertoe doet: glyfosaat is niet alleen een chemische stof; het is een proxy in grotere gevechten over voedselveiligheid, bedrijfsinvloed en volksgezondheid.
De wetenschap achter het debat
Glyfosaat werkt door de productie van aminozuren in planten te remmen, waardoor onkruid effectief wordt gedood en genetisch gemanipuleerde gewassen ongedeerd blijven. Het wijdverbreide gebruik ervan betekent dat de blootstelling van mensen wijdverbreid is – via voedsel (vooral granen en peulvruchten), inademing en zelfs contact met de huid. Bayer, dat Monsanto (de oorspronkelijke fabrikant) heeft overgenomen, wordt geconfronteerd met meer dan 200.000 claims wegens aan glyfosaat gerelateerde schade, waaronder een baanbrekende zaak die in afwachting is van beoordeling door het Hooggerechtshof. Het bedrijf schikte onlangs een class action-rechtszaak ter waarde van 7,25 miljard dollar, waarbij het geen wangedrag erkende, maar wel claims schonk dat blootstelling aan glyfosaat zou kunnen bijdragen aan non-Hodgkin-lymfoom.
Conflicterende gezondheidsbeoordelingen
De kern van de controverse ligt in tegenstrijdige wetenschappelijke evaluaties. Het International Agency for Research on Cancer (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie classificeerde glyfosaat in 2015 als ‘waarschijnlijk kankerverwekkend’. De Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA) en de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties beweren echter dat het waarschijnlijk niet kankerverwekkend is, op basis van hun eigen beoordelingen. Deze verdeling gaat niet alleen over data; het gaat over hoe de gegevens worden geïnterpreteerd.
Recent onderzoek maakt de zaken nog ingewikkelder. In een onderzoek uit 2018 werd geen verband gevonden tussen blootstelling aan glyfosaat en non-Hodgkinlymfoom bij landarbeiders. Toch concludeerde een meta-analyse uit 2019 dat er een “overtuigend verband” bestond tussen blootstelling en de kanker, waarbij de nadruk lag op groepen met de hoogste niveaus van blootstelling. Zelfs binnen de wetenschappelijke gemeenschap varieert de weging van verschillende onderzoeken, wat tot uiteenlopende conclusies leidt.
Kanker voorbij: andere potentiële risico’s
Het debat reikt verder dan alleen kanker. De effecten van glyfosaat op andere soorten worden ook onder de loep genomen, waarbij onderzoeken wijzen op schade aan honingbijen, planten, vogels en zoogdieren. De EPA zelf erkent potentiële schadelijke effecten. Wat de zaken nog ingewikkelder maakt, is dat sommige onderzoeken zijn ingetrokken vanwege ethische bezwaren, zoals een door Monsanto gesteund onderzoek uit 2000 waarin werd geconcludeerd dat glyfosaat niet kankerverwekkend was.
De uitdagingen van langetermijnstudie
Het is moeilijk om definitieve verbanden te leggen tussen blootstelling aan glyfosaat en gezondheidseffecten. Het herbicide heeft een korte halfwaardetijd in het lichaam, waardoor beoordelingen op de lange termijn lastig zijn. Huidige onderzoeken zijn vaak gebaseerd op momentopnamen (zoals urinemonsters) in plaats van het volgen van langdurige blootstelling. Uitgebreide langetermijnstudies zijn duur en logistiek complex.
Toekomstig onderzoek nodig
Deskundigen benadrukken dat meer onderzoek cruciaal is, vooral naar kwetsbare bevolkingsgroepen zoals zwangere vrouwen en foetussen, en naar de potentiële impact van glyfosaat op de vruchtbaarheid. Gezien het wijdverbreide gebruik ervan kan zelfs een klein effect aanzienlijke gevolgen voor de volksgezondheid hebben. Zoals een onderzoeker het verwoordde: “We staan nog maar aan het begin van het onderzoek naar glyfosaat, maar we moeten het absoluut bestuderen.”
Het glyfosaatdebat is nog lang niet beslecht. Tegenstrijdige wetenschap, politieke druk en de inherente problemen van onderzoeken naar langdurige blootstelling zorgen ervoor dat er in de nabije toekomst onzekerheid zal blijven bestaan.
