Ondanks alarmerende mondiale trends in de achteruitgang van ijsberen, overleven de populaties in de Noorse archipel Spitsbergen niet alleen, maar verbeteren onder snel veranderende omstandigheden. De bevindingen, onlangs gepubliceerd in Scientific Reports, benadrukken een unieke situatie waarin beren hun vetreserves behouden – en zelfs vergroten – ondanks aanzienlijk verlies van zee-ijs. Dit roept kritische vragen op over hoe bepaalde populaties zich zouden kunnen aanpassen, en wat dit betekent voor de toekomst van deze iconische soort.
De paradox van Spitsbergen
Spitsbergen, gelegen tussen Noorwegen en de Noordpool, is een afgelegen gebied dat te maken heeft met een versnelde opwarming van de Noordpool. De temperaturen in de omliggende Barentszzee zijn sinds 1980 met wel 2°C (3,6°F) per decennium gestegen. Maar in tegenstelling tot andere gebieden waar het aantal ijsberen sterk daalt, is de populatie op Spitsbergen – geschat op ongeveer 3.000 beren – opmerkelijk stabiel gebleven. Deze stabiliteit is bijzonder opvallend gezien het feit dat ijsberen wereldwijd in 2050 naar verwachting met tweederde uitsterven zullen worden bedreigd als gevolg van verlies van leefgebied.
Wat drijft de veerkracht?
Onderzoekers van het Noorse Poolinstituut analyseerden bijna drie decennia aan gegevens (1992–2019) over 770 volwassen ijsberen, waarbij ze hun lichaamssamenstellingsindex (BCI) beoordeelden naast ijsvrije dagen. De gegevens lieten een contra-intuïtieve trend zien: naarmate het zee-ijs afnam, namen de vetreserves van de beren na 2000 toe.
Deze veerkracht lijkt verband te houden met verschillende factoren die uniek zijn voor Spitsbergen:
- Geen jachtdruk: IJsberen zijn sinds 1973 beschermd tegen de jacht in de regio, waardoor één grote bedreiging is weggenomen.
- Beperkte concurrentie: De beren ondervinden minimale concurrentie van andere roofdieren op het land.
- Alternatieve voedselbronnen: Spitsbergen herbergt bloeiende populaties rendieren en walrussen en biedt alternatieve prooien wanneer zeehonden schaars zijn.
- Geconcentreerde zeehondenpopulaties: Het afnemende zee-ijs kan ervoor zorgen dat ringelrobben naar kleinere gebieden worden gedwongen, waardoor ze gemakkelijker op beren kunnen jagen.
De grenzen van aanpassing
Hoewel de Spitsbergenberen het momenteel beter doen dan verwacht, waarschuwen onderzoekers dat deze veerkracht waarschijnlijk grenzen heeft. Verder zee-ijsverlies zou beren ertoe kunnen dwingen langere afstanden af te leggen om jachtgebieden te bereiken, waardoor het energieverbruik toeneemt en de huidige winst mogelijk wordt teruggedraaid. Dit fenomeen wordt al waargenomen bij andere worstelende ijsberenpopulaties.
“Je moet de populatie bestuderen als je wilt weten hoe deze ermee omgaat”, zegt ijsbeer-ecoloog Jon Aars. “Je kunt bevindingen niet extrapoleren uit andere gebieden waar de zaken heel anders kunnen zijn.”
Het grotere geheel
De zaak Svalbard laat zien dat de aanpassing van ijsberen niet uniform is. Sommige populaties kunnen onder druk onverwachte veerkracht vertonen, terwijl andere zullen blijven afnemen. Monitoring op lange termijn is van cruciaal belang om deze verschillen te begrijpen en de toekomst van deze soort in een snel veranderend Noordpoolgebied te voorspellen.
De bevindingen onderstrepen de urgentie van het aanpakken van de klimaatverandering, ook al onthullen ze de complexe en vaak verrassende manieren waarop wilde dieren kunnen reageren op omgevingsstress.
