Mode gaat zelden alleen maar over er goed uitzien.
Duizenden jaren lang weerspiegelt wat we dragen status, politiek en zelfs seksualiteit. Maar macht haat het om de controle te verliezen. Wanneer stijl de hiërarchie bedreigt, slaan heersers terug.
Neem het jaar 416 CE. De keizers Honorius en Theodosius II vaardigden een decreet uit tegen lang haar voor mannen.
Niet omdat het er verschrikkelijk uitzag.
Maar omdat het er buitenlands uitzag.
De barbaarse esthetiek
Historicus Javier Arce betoogt in zijn studie Pyrene dat dit geen puur snobisme was. Het was paniek.
De Romeinse elite zag een crisis. Niet van een leger aan de poorten, maar van de verzorgingsgewoonten van hun eigen onderdanen. Germaanse groepen zoals de Franken en Goten hadden lang haar. En plotseling wilden de Romeinse mannen het ook.
Voor de heersende klasse was dit vernederend.
Het rijk verloor niet alleen zijn grip op zijn grondgebied, maar ook op zijn identiteit.
Rome vertrouwde op lex vestiaria – wetten die kleding en uiterlijke verzorging dicteerden – om de orde te handhaven. Ze moesten weten wie wie was. Tot slaaf gemaakte mensen droegen specifieke markeringen. Senatoren mochten geen militaire uitrusting dragen. Outsider-stijlen waren verboden.
Toen Germaanse trends de hoofdstad binnensijpelden, voelde het sociale weefsel dun aan.
De zak die aanleiding gaf tot de wet
Context is belangrijk.
Zes jaar eerder, in 410 CE, plunderde de Visigotische koning Alaric Rome. Het was een schok voor het systeem.
In 416 ging de angst niet alleen over de esthetiek. Het ging over ‘germanisering’. Als mannen lang haar hadden en dierenhuiden droegen – de kenmerken van de ‘barbaarse’ vijand – dienden ze dan nog steeds de staat?
De wet deed twee dingen:
1. Het verplichtte kort haar.
2. Het verbood kleding van dierenhuiden, zelfs voor slaven.
Waarom zich richten op de slaven? Misschien om hen te ontdoen van elke potentiële alliantie met externe groepen. Of simpelweg omdat de elite een scherpe visuele grens wilde tussen ‘Romeins’ en ‘anders’.
De nutteloosheid van controle
Heeft het gewerkt?
Waarschijnlijk niet. Stijlen verspreiden zich als een lopend vuurtje als de mensen waartoe ze behoren overal aanwezig zijn.
Erger nog, het decreet miste door de bomen het bos. In 446 CE hadden Romeinse militaire eenheden al barbaarse huurlingen in dienst. Het leger was barbaars. De bureaucratie werd geïnfiltreerd.
Toen, in 476 CE, eindigde het.
Het West-Romeinse Rijk stortte in. De macht verschoof naar juist de groepen wier mode de keizers hadden geprobeerd te criminaliseren.
Dus de haarwet? Een laatste, wankele poging om het tij te keren. Het korte haar bleef. Het rijk deed dat niet.
