Niedawne działania wojskowe Stanów Zjednoczonych i Izraela przeciwko Iranowi zwiększyły obawy co do bezpieczeństwa i lokalizacji materiałów nuklearnych tego kraju. Chociaż celem ataków były irańskie zakłady wzbogacania uranu, według ekspertów ds. nierozprzestrzeniania broni jądrowej ostateczna lokalizacja wzbogaconego uranu pozostaje niejasna. Konflikt nasila istniejące napięcia w związku z irańskim programem nuklearnym i wprowadza nową niepewność w czasie, gdy według doniesień wysiłki dyplomatyczne miały na celu ograniczenie jego działalności nuklearnej.
Niepewność co do irańskich rezerw uranu
Przed ostatnimi atakami Międzynarodowa Agencja Energii Atomowej (MAEA) oszacowała, że Iran posiada około 441 kilogramów uranu wzbogaconego do 60 procent, co wystarczy do wyprodukowania do dziesięciu głowic nuklearnych, jeśli zostaną poddane dalszej obróbce. Jednakże dokładna liczba pozostałych po ostatnich nalotach nie jest znana. Negocjacje między Stanami Zjednoczonymi a Iranem przed atakami podobno obejmowały dyskusje na temat stanu zapasów, co sugerowało, że znajdowały się one wówczas nadal pod kontrolą Iranu.
Według doniesień same strajki utrudniły Iranowi szybkie przywrócenie programu wzbogacania. Niektórzy eksperci sugerują, że irańscy przywódcy mogą wahać się przed przyspieszeniem odbudowy ze strachu przed dalszym konfliktem. Może jednak również stworzyć niebezpieczną próżnię, w której grupa ekstremistyczna mogłaby przejąć kontrolę i agresywnie wznowić program.
Problemy monitorowania i weryfikacji
Brak skutecznego monitorowania rodzi poważne pytania dotyczące bezpieczeństwa irańskich materiałów nuklearnych. Bez niezależnej weryfikacji trudno będzie potwierdzić integralność zapasów lub zapobiec dalszemu wzbogacaniu. Jak zauważa Daryl Kimball ze Stowarzyszenia Kontroli Zbrojeń: „Bez skutecznego monitorowania lokalizacja i bezpieczeństwo irańskich materiałów nuklearnych staną się jeszcze bardziej niepewne”.
Pomimo doniesień o pracach renowacyjnych w kompleksie wzbogacania w Isfahanie – potwierdzonych na zdjęciach satelitarnych w styczniu – dyrektor generalny MAEA Rafael Mariano Grossi twierdzi, że obecnie nic nie wskazuje na to, że obiekty jądrowe zostały trafione, a w krajach sąsiednich nie odnotowano żadnych nietypowych poziomów promieniowania. Jednak takie oceny są całkowicie zależne od dostępu i przejrzystości, które pozostają ograniczone.
Konsekwencje dla nieproliferacji
Interwencja wojskowa USA „nie jest uzasadniona z punktu widzenia nieproliferacji”, biorąc pod uwagę, że według doniesień postęp w kierunku rozwiązania dyplomatycznego poczyniono przed rozpoczęciem konfliktu. Jakakolwiek próba odzyskania lub dalszego przetwarzania uranu bez nadzoru międzynarodowego będzie wymagała jeszcze bardziej agresywnej interwencji. Sytuacja ta uwydatnia krytyczną potrzebę porozumienia dyplomatycznego i dostępu inspektorów, aby zapobiec eskalacji.
Obecna niestabilność oznacza, że irański program nuklearny, choć tymczasowo wstrzymany, pozostaje niezrównoważonym czynnikiem bezpieczeństwa regionalnego. Los wzbogaconego uranu prawdopodobnie zadecyduje o tym, czy dalszy konflikt będzie nieunikniony i czy nadal możliwe będzie osiągnięcie trwałego rozwiązania.
