Najpopularniejszy na świecie herbicyd, glifosat – znany konsumentom pod marką Roundup – znajduje się w centrum narastającej debaty. Niedawne zarządzenie prezydenta Trumpa nakazujące zwiększenie produkcji glifosatu podzieliło ruch Make America Healthy Again (MAHA), przeciwstawiając takie postacie jak Robert F. Kennedy Jr. nowym głosom zaniepokojonym jego toksycznością. Debata nie jest nowa, ale polityka podkreśla jej znaczenie: glifosat to nie tylko substancja chemiczna, to narzędzie w szerszych bitwach o bezpieczeństwo żywności, wpływy przedsiębiorstw i zdrowie publiczne.
Nauka kryjąca się za kontrowersjami
Glifosat działa poprzez hamowanie produkcji aminokwasów w roślinach, skutecznie zabijając chwasty, pozostawiając nietknięte uprawy genetycznie zmodyfikowane. Jego powszechne stosowanie oznacza, że narażenie człowieka jest powszechne: poprzez żywność (zwłaszcza zboża i rośliny strączkowe), wdychanie, a nawet kontakt ze skórą. Bayer, który przejął Monsanto (pierwotnego producenta), stoi w obliczu ponad 200 000 procesów sądowych opartych na rzekomych zagrożeniach dla zdrowia związanych z glifosatem, w tym przełomowej sprawy toczącej się przed Sądem Najwyższym. Firma niedawno rozstrzygnęła pozew zbiorowy na kwotę 7,25 miliarda dolarów, nie przyznając się do żadnego wykroczenia, ale ustosunkowując się do twierdzeń, że narażenie na glifosat może przyczyniać się do rozwoju chłoniaka nieziarniczego.
Sprzeczne oceny stanu zdrowia
Istota sprzeczności leży w sprzecznych ocenach naukowych. W 2015 r. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) Światowej Organizacji Zdrowia sklasyfikowała glifosat jako substancję „prawdopodobnie rakotwórczą”. Jednak amerykańska Agencja Ochrony Środowiska (EPA) i Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa na podstawie własnych badań stwierdziły, że glifosat prawdopodobnie nie jest rakotwórczy. Ta różnica zdań nie dotyczy tylko danych, ale także tego, jak dane są interpretowane.
Najnowsze badania jeszcze bardziej komplikują sytuację. W jednym badaniu z 2018 r. nie stwierdzono związku między narażeniem na glifosat a występowaniem chłoniaka nieziarniczego u pracowników rolnych. Jednak w metaanalizie z 2019 r. stwierdzono, że istnieje „silny związek” między narażeniem a rakiem, koncentrując się szczególnie na grupach o najwyższym poziomie narażenia. Nawet w środowisku naukowym waga różnych badań jest różna, co prowadzi do różnych wniosków.
Poza rakiem: inne potencjalne ryzyko
Debata wykracza poza raka. Badany jest także wpływ glifosatu na inne gatunki, a badania wykazują szkodliwość dla pszczół miodnych, roślin, ptaków i ssaków. Sama EPA uznaje potencjalne szkodliwe skutki. Co gorsza, niektóre badania zostały wycofane ze względów etycznych, jak np. badanie z 2000 r. sfinansowane przez Monsanto, w którym stwierdzono, że glifosat nie jest rakotwórczy.
Trudności w studiach długoterminowych
Ustalenie ostatecznego związku pomiędzy narażeniem na glifosat a skutkami zdrowotnymi jest trudne. Herbicyd ma krótki okres półtrwania w organizmie, co utrudnia długoterminową ocenę. Obecne badania często opierają się na migawkach z określonego momentu (takich jak próbki moczu), a nie na śledzeniu narażenia przez długi okres. Kompleksowe, długoterminowe badania są kosztowne i stanowią wyzwanie logistyczne.
Konieczne dalsze badania
Eksperci podkreślają, że potrzebne są dalsze badania, zwłaszcza na bezbronnych populacjach, takich jak kobiety w ciąży i płody, oraz nad potencjalnym wpływem glifosatu na płodność. Biorąc pod uwagę szerokie zastosowanie, nawet niewielki wpływ może mieć poważne konsekwencje dla zdrowia publicznego. Jak ujął to jeden z badaczy: „Jesteśmy dopiero na początku badań nad glifosatem, ale musimy go zbadać”.
Debata na temat glifosatu jeszcze się nie skończyła. Sprzeczne nauki, presja polityczna i nieodłączne trudności związane z długoterminowymi badaniami wpływu oznaczają, że w dającej się przewidzieć przyszłości pozostanie niepewność.
