Od ponad stulecia w ludzkich włosach po cichu odnotowuje się dramatyczny spadek narażenia na ołów – toksyczny metal powiązany z poważnymi problemami zdrowotnymi. W nowym badaniu opublikowanym w czasopiśmie Proceedings of the National Academy of Sciences USA przeanalizowano próbki włosów pochodzące z 1916 roku i stwierdzono, że od lat sześćdziesiątych XX wieku poziom ołowiu w nich spadł ponad 100-krotnie. Tu nie chodzi tylko o pielęgnację włosów – to opowieść o skuteczności polityk proekologicznych i kruchości postępu.
Nieoczekiwane archiwum: włosy jako kronika historyczna
Naukowcy pod kierunkiem Kena Smitha z Uniwersytetu w Utah odkryli, że włosy stanowią niezwykle dokładny zapis historyczny. Nici zbierane i przechowywane przez dziesięciolecia zawierają śladowe ilości substancji chemicznych wchłoniętych ze środowiska, w tym ołowiu. W tych badaniach nie chodzi o próżność – chodzi o wykorzystanie przeoczonego materiału biologicznego do śledzenia zmian w środowisku.
W badaniu skupiono się na próbkach z obszaru Salt Lake City, analizując poziom ołowiu zarówno w trzonie włosa, jak i w jego zewnętrznej warstwie (łusce). To rozróżnienie robi różnicę: ołów w skórze wskazuje na zanieczyszczenie powietrza, podczas gdy ołów wewnątrz włosów wskazuje na narażenie przez żywność lub wodę. Tendencja jest wyraźna: narażenie na ołów osiągnęło szczyt w latach 60. XX wieku, a jego poziom był 120 razy wyższy niż w próbkach pobranych w latach 2020–2024.
Punkt krytyczny: przepisy dotyczące ochrony środowiska
Dramatyczny spadek narażenia na ołów zbiega się z utworzeniem Agencji Ochrony Środowiska (EPA) w 1970 r. i przyjęciem przełomowych przepisów dotyczących ochrony środowiska, takich jak ustawy o czystym powietrzu i czystej wodzie. To nie był przypadek. W badaniu wskazano również zamknięcie dwóch hut ołowiu w Salt Lake City w tym okresie jako kolejny czynnik poprawy.
„Myślę, że jest to przekonujący dowód na skuteczność ochrony środowiska” – mówi Ken Smith.
Badanie pokazuje, że nawet małe badania mogą ujawnić wyraźne trendy, co podważa pogląd, że istotne są tylko duże zbiory danych. Naukowcy byli w stanie prześledzić narażenie na ołów w przeszłości, niż było to wcześniej możliwe, za pomocą tradycyjnej analizy próbek krwi, która stała się powszechna dopiero pod koniec XX wieku.
Dlaczego to ma znaczenie: konsekwencje dla zdrowia i polityki
Ograniczenie narażenia na ołów jest głównym sukcesem zdrowia publicznego. Ołów jest silną toksyną, która ma konsekwencje na całe życie: trudności w funkcjonowaniu poznawczym i uczeniu się u dzieci oraz problemy z nerkami i układem krążenia u dorosłych. Nawet dzisiaj niektórzy Amerykanie są zdemaskowani, co podkreśla potrzebę zachowania ciągłej czujności.
Badanie stanowi wyraźne przypomnienie, że korzyści dla środowiska nie są trwałe. Jakiekolwiek wycofanie polityki kontroli zanieczyszczeń może odwrócić dziesięciolecia postępu. Jak ostrzega epidemiolog środowiskowy Katarzyna Kordas: „Nie możemy stracić czujności i powiedzieć, że ten problem został rozwiązany”.
Kluczowy wniosek? Skuteczne przepisy dotyczące ochrony środowiska działają i ich przestrzeganie ma kluczowe znaczenie dla ochrony zdrowia publicznego. Przeszłość jest zachowana w naszych włosach – ciche świadectwo zarówno postępu, jak i wiecznej groźby cofnięcia się.
