De meeste mensen denken aan piraten en goud. Geen haute couture.
Als een gezonken schip boven water komt, gaat het meestal direct naar een museumvitrine. Bestudeerd. Bewaard. Vergeten. Niet zo hier. In Finland haalden wetenschappers hout uit een scheepswrak uit de 17e eeuw, veranderden het in stof en breiden er een jurk van. Heb het eigenlijk gedragen. Dit is de Shipwreck Dress, een twee jaar durende botsing tussen maritieme archeologie, chemie en haute couture.
Het is niet zomaar een gimmick.
“Cultureel erfgoed onder water is vaak onzichtbaar”, zegt Minna Koivikko van het Finse Erfgoedbureau. ‘Het is bijna een soort woordvoerder van de geschiedenis – met een moderne twist’, zei ze, en noemde het kledingstuk een manier om dode geschiedenis in ons dagelijks leven te slepen.
Het Hahtiperä-wrak
Het bronmateriaal? Een vrachtschip genaamd Hahtiperä, gevonden voor de kust van Oulu in 2017. Het hout dateert uit 1684. Geteeld in de Ostrobothnia-bossen in het zuidwesten van Finland, vervolgens aan elkaar genageld, vervolgens tot zinken gebracht en vervolgens geborgen.
Hier is het probleem: een deel van dat hout ging naar de vuilnisbak. Conserveringswerkzaamheden laten fragmenten achter die niet in displays passen. Ze waren gedocumenteerd, ja, maar nutteloos. Stomdronken. Koivikko vond dat niet leuk. Ze begon zich af te vragen of die fragmenten een tweede bedrijf hadden.
Ze pakte chemici. Ze greep ontwerpers. Ze schakelde bosbouwexperts in. Het doel? Laat het dode hout weer werken.
Van drassige rotting tot zijdeachtige vezels
De techheld is bio-ingenieur Inge Schlapp-Hacks. Ze heeft het niet alleen geschuurd. Ze stripte de buitenste lagen om de kern van het meer dan 300 jaar oude hout bloot te leggen. Vervolgens versnipperd. Vervolgens loste het op tot pulp.
Met behulp van het gepatenteerde Ioncell® -proces behandelden ze die pulp met ionische vloeistoffen: oplosmiddelen die cellulose in vezels veranderen zonder giftige chemicaliën. Geen katoen. Geen polyester. Gewoon oude boomcellen, herschikt.
“Ioncell®-vezels voelen zijdezacht aan”, legt Schlapp-Hacks uit. Sterker dan katoen, ook. En kijk eens naar die bruine tint? Ongeverfd. Ongebleekt. De kleur komt van het wrak zelf.
Het garen dat ze sponnen was verrassend stevig. Ze gebruikten een computerprogramma om patronen te ontwerpen, waardoor ze energie bespaarden, en breiden vervolgens de jurken met behulp van Shima Seiki-machines. Eén stuk. Naadloos. Driedimensionaal. Geen stofverspilling. Want waarom zou je iets verspillen als je een planeet probeert te redden?
Een les in verspilling
Pirjo Kääriäinen van de Aalto Universiteit heeft hier vijftien jaar onderzoek naar gedaan. Ze heeft gewacht op materiaal dat zinvol is. Deze jurk? Het is een statement over consumptie.
‘Een scheepswrak is een uitzonderlijk geval,’ gaf Kääriäinen toe. “Maar het doet mensen stilstaan.”
Als eeuwenoud rottend hout prachtige kleding kan worden, wat is dan ons excuus om moderne restjes weg te gooien?
De jurk landt op 22 mei in het Oulu Museum of Art. Een dubbelstuk wacht op de show Designs for Cooler Planet** van Aalto University in september.
Misschien denk je de volgende keer dat je oud hout ziet, aan zijde.
