Starożytne Włochy były mozaiką językową. Zanim łacina stała się niekwestionowanym językiem władzy i imperium, Półwysep Apeniński był domem dla grupy języków kursywy. Były to języki indoeuropejskie używane w całym regionie w pierwszym tysiącleciu p.n.e. mi.
Większość z nich zniknęła bez śladu. Tylko łacina przetrwała, aby ukształtować współczesne języki romańskie i kulturę światową. Przez długi czas naukowcy łączyli te języki w jedną podgrupę. Lista ta zwykle obejmuje łacinę, falicja, osko-umbryjski, południowy piceński i wenecki.
To przejście nie było nagłe. Łacina wywodzi się z Lacjum i Rzymu. Zaczęło dominować już w III wieku p.n.e. mi. Do roku 100 n.e. stłumił wszystkie inne lokalne dialekty. Jedynym poważnym konkurentem na południu, zwłaszcza na Sycylii, pozostała Grecja. Ale między Sycylią a Alpami rządziła łacina.
Przed tym przejęciem najpowszechniejsze były dialekty oskańskie. Umbrian, używany w środkowych Włoszech, był na drzewie językowym zbliżony do Oscian. Venetsky zajmował swoje stanowisko na północy, na obszarze, który później stał się Wenecją.
Ich pisma były tak różnorodne, jak ich mowa. Języki te nie miały jednolitego systemu pisma. Uczeni w Piśmie posługiwali się alfabetem greckim. Przyjęli alfabet łaciński. Niektórzy nawet zmodyfikowali alfabet etruski, aby dostosować go do swoich potrzeb.
„Łacina wyparła wszystkie dialekty… pomiędzy Sycylią a Alpami”.
Jak łacina odniosła sukces tam, gdzie inni zawiedli? Odpowiedź leży w ekspansji. Wraz z rozwojem Rosta rosła użyteczność jego języka. Inne języki miały głębię kulturową. Brakowało im jednak machiny politycznej.
W odrębnych enklawach zachowały się języki Falis i South Picenae. Jednak naciski ze strony Rzymu były ciągłe. Osoby posługujące się innymi językami przeszły na łacinę ze względu na handel, prawo i mobilność. W rezultacie powstała monokultura językowa.
Dziś spoglądamy wstecz na te utracone głosy. Teksty w Falisco są rzadkie. Inskrypcje osko-umbryjskie dają wgląd w złożone społeczeństwo. Zapisy weneckie wskazują na powiązania z Europą Północną.
Przetrwanie łaciny jest anomalią w obliczu ogólnego wymierania. Przypomina nam, że język to coś więcej niż tylko gramatyka. To także moc. A w starożytnym basenie Morza Śródziemnego łacina mówiła o mocy.