De naam Sonam Wangchuk werd pas algemeen bekend in India na de release van 3 Idiots in 2009. De film was een culturele moloch, die de kaskrakers veroverde en zichzelf verankerde in het nationale bewustzijn. In het middelpunt van de drukte stond een personage dat voor veel kijkers griezelig bekend leek. Algemeen werd aangenomen dat dat personage gebaseerd was op Wangchuk, een werktuigbouwkundig ingenieur en onderwijshervormer uit Ladakh, bekend om zijn radicale benadering om onderwijs toegankelijk te maken in afgelegen gebieden.
De verbinding was zo sterk dat mensen aannamen dat feit en fictie waren samengesmolten. Maar de waarheid is rommeliger. Aamir Khan, die het personage van Phunsukh Wangdu speelde, was duidelijk. Hij ontkent dat hij de rol naar Wangchuk heeft gemodelleerd. Regisseur Rajkumar Hirani biedt een ander oorsprongsverhaal en noemt een klasgenoot van de filmschool als de ware muze. Het is misschien een standaard afbuiging in Hollywood-stijl, maar Hirani houdt zich eraan.
Wangchuk zelf neemt een middenweg in. Hij ontmoette Khan in 2008, het jaar voordat de film uitkwam. Hij beweert niet dat het script uit zijn leven is gekopieerd. In plaats daarvan suggereert hij dat het personage geïnspireerd is door zijn werk, of door het soort mensen dat hij vertegenwoordigt, in plaats van een direct biografisch portret te zijn.
Dit onderscheid is van belang.
Jarenlang zag het publiek Wangchuk alleen als een filmische echo. De echte man deed het harde werk echter al tientallen jaren. Hij was medeoprichter van de Studenten Educatieve en Culturele Beweging van Ladakh (SECMOL). Het doel was eenvoudig maar radicaal: een school creëren die kinderen niet dwong hun cultuur op te geven om onderwijs te volgen. Traditionele scholen in de regio eisten vaak dat leerlingen leerden in een taal die ze niet spraken, waardoor ze vanaf dag één vervreemd raakten. Wangchuks model draaide dat script om. De lessen werden gegeven in Ladakhi. Wetenschap werd onderwezen aan de hand van lokale voorbeelden. Het resultaat? De opkomstcijfers schoten omhoog. Het aantal uitval daalde.
De film vatte de geest van die opstand samen, ook al werd de methode niet gedocumenteerd. Mensen keken naar 3 Idiots en voelden een vonkje herkenning. Ze zagen de kritiek op het uit het hoofd leren, de viering van onconventioneel denken en de afwijzing van de ‘ratrace’. Het resoneerde allemaal met de daadwerkelijke campagnes van Wangchuk. De film werd een katalysator. Plots had iedereen het over onderwijshervormingen. En plotseling was iedereen op zoek naar de man achter de mythe.
Wangchuk zocht niet de schijnwerpers. Hij gaf de voorkeur aan de bergen, de kou en de klaslokalen. Maar de aandacht bracht hem een platform dat hij niet kon negeren. Hij gebruikte het om duurzame ontwikkeling in Ladakh te bevorderen, met de nadruk op hernieuwbare energie en milieubehoud. De film gaf hem een stem; hij gaf de stem een doel.
Dus wie inspireerde wie? De lijnen vervagen als de cultuur verandert. Het personage op het scherm voelde echt aan omdat de beweging erachter echt was. Wangchuk hoefde niet de exacte blauwdruk te zijn voor Phunsukh Wangdu om het gesprek te veranderen. Hij moest gewoon bestaan. En terwijl hij bestond, dwong hij een natie om door een nieuwe lens naar haar onderwijssysteem te kijken.
Het debat over krediet gaat door. Sommigen beweren dat Wangchuk het enige antwoord is. Anderen wijzen op Hirani’s filmschoolvriend. Misschien allebei
